هپاتیت چیست؟

هپاتیت در ساده‌ترین تعریف یعنی التهاب کبد. وقتی سلول‌های کبدی دچار آسیب شوند، بدن برای مقابله با این آسیب واکنش التهابی نشان می‌دهد. این التهاب می‌تواند به دلایل مختلفی مانند عفونت ویروسی، مصرف الکل، مصرف برخی داروها، بیماری‌های خودایمنی یا حتی اختلالات متابولیک ایجاد شود.

در این مقاله به زبان ساده و کاربردی بررسی می‌کنیم که هپاتیت چیست، چه انواعی دارد، چگونه منتقل می‌شود، چه علائمی ایجاد می‌کند، چگونه تشخیص داده می‌شود و چه روش‌هایی برای درمان و پیشگیری از آن وجود دارد.

کبد چه نقشی در بدن دارد و چرا هپاتیت مهم است؟

برای درک اهمیت هپاتیت، ابتدا باید بدانیم کبد چه وظایفی دارد. کبد یکی از بزرگ‌ترین و فعالترین اندام‌های بدن است و بیش از ۵۰۰ عملکرد حیاتی انجام می‌دهد. برخی از مهم‌ترین وظایف کبد عبارت‌اند از:

• تصفیه خون و دفع سموم از بدن
• تولید صفرا برای کمک به هضم چربی‌ها
• ذخیره و تنظیم قند خون
• تولید برخی پروتئین‌های ضروری خون
• کمک به انعقاد خون
• متابولیسم داروها و مواد شیمیایی
• ذخیره ویتامین‌ها و مواد معدنی

وقتی کبد دچار التهاب می‌شود، عملکرد طبیعی آن مختل می‌گردد. اگر التهاب طولانی شود، سلول‌های سالم کبد ممکن است با بافت اسکار یا زخم جایگزین شوند. این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز بیماری‌های جدی مانند سیروز کبدی و نارسایی کبد باشد.

انواع هپاتیت

هپاتیت از نظر شکل کلی به دو دسته تقسیم میشود:

1. هپاتیت حاد: هپاتیت حاد به حالتی گفته می‌شود که التهاب کبد به‌صورت ناگهانی شروع می‌شود و معمولاً کمتر از ۶ ماه طول می‌کشد. بسیاری از موارد هپاتیتA و E از نوع حاد هستند و در بیشتر افراد پس از مدتی بهبود پیدا می‌کنند.

2. هپاتیت مزمن: اگر التهاب کبد بیش از ۶ ماه ادامه پیدا کند، به آن هپاتیت مزمن گفته می‌شود. هپاتیت مزمن می‌تواند خطرناک‌تر باشد؛ زیرا ممکن است در طول زمان باعث تخریب تدریجی بافت کبد، فیبروز، سیروز یا سرطان کبد شود. هپاتیتB و C از مهم‌ترین علل هپاتیت مزمن هستند.

هپاتیت بر اساس علت ایجادکننده به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. شناخته‌شده‌ترین نوع آن، هپاتیت ویروسی است؛ اما انواع غیر ویروسی نیز وجود دارند. در ادامه هریک را به‌صورت کامل‌تر بررسی می‌کنیم.

هپاتیت A

هپاتیت A یک بیماری ویروسی کبد است. این نوع هپاتیت معمولاً از طریق مصرف آب یا غذای آلوده منتقل می‌شود و بیشتر در مناطقی دیده می‌شود که بهداشت آب و غذا مناسب نیست.

راه‌های انتقال هپاتیت A

مهم‌ترین راه انتقال هپاتیتA مسیر دهانی ـ مدفوعی است. یعنی ویروس از طریق مدفوع فرد آلوده وارد محیط شده و سپس از راه دهان وارد بدن فرد دیگر می‌شود. راه‌های رایج انتقال شامل موارد زیر است:

• مصرف آب آلوده
• خوردن غذای آلوده یا نیم‌پز
• تماس نزدیک با فرد مبتلا
• رعایت نکردن بهداشت دست‌ها، مخصوصاً بعد از استفاده از سرویس بهداشتی
• مصرف میوه و سبزی شسته نشده

آیا هپاتیتA مزمن می‌شود؟ خیر. هپاتیتA معمولاً مزمن نمی‌شود و در بیشتر افراد پس از چند هفته تا چند ماه بهبود پیدا می‌کند. با این حال، در برخی افراد به‌ویژه سالمندان یا کسانی که بیماری زمینه‌ای کبدی دارند، می‌تواند شدیدتر باشد.

هپاتیتB

هپاتیت B یکی از مهم‌ترین انواع هپاتیت ویروسی است. این بیماری توسط ویروس هپاتیتB ایجاد می‌شود و می‌تواند هم به‌صورت حاد و هم مزمن بروز کند. اهمیت هپاتیتB در این است که اگر مزمن شود، احتمال آسیب جدی به کبد افزایش می‌یابد.

راه‌های انتقال هپاتیتB

• تماس با خون آلوده
• رابطه جنسی محافظت‌نشده با فرد آلوده
• انتقال از مادر مبتلا به نوزاد هنگام تولد
• استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق
• استفاده از وسایل تیز و برنده آلوده مانند تیغ، سوزن تاتو یا ابزار پیرسینگ
• تماس شغلی با خون آلوده، به‌خصوص در کادر درمان

آیا هپاتیت B از تماس معمولی منتقل می‌شود؟

خیر. هپاتیتB معمولاً از طریق دست دادن، بغل کردن، غذا خوردن در کنار فرد مبتلا، استفاده از ظروف مشترک یا سرفه و عطسه منتقل نمی‌شود. بنابراین نباید با افراد مبتلا رفتار تبعیض‌آمیز داشت.

هپاتیتB حاد و مزمن

در بسیاری از بزرگسالان، سیستم ایمنی بدن می‌تواند ویروس را کنترل کند و عفونت حاد بهبود می‌یابد. اما اگر ویروس بیش از ۶ ماه در بدن باقی بماند، فرد دچار هپاتیت B مزمن می‌شود. احتمال مزمن شدن بیماری در نوزادان بسیار بیشتر از بزرگسالان است. به همین دلیل واکسیناسیون نوزادان اهمیت زیادی دارد.

هپاتیتC

هپاتیتC نوع دیگری از هپاتیت ویروسی است. این بیماری اغلب از طریق خون منتقل می‌شود و در بسیاری از افراد ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند.

چرا هپاتیت C خطرناک است؟ یکی از دلایل خطرناک بودن هپاتیتC این است که بسیاری از افراد از ابتلای خود خبر ندارند. بیماری ممکن است به‌صورت خاموش پیشرفت کند و بعد از چندین سال باعث آسیب جدی به کبد شود. تشخیص این بیماری با انجام تست آزمایشگاهی  انجام میشود.

راه‌های انتقال هپاتیت C

مهم‌ترین راه انتقال هپاتیتC تماس با خون آلوده است. موارد زیر از راه‌های رایج انتقال محسوب می‌شوند:

• استفاده مشترک از سرنگ آلوده
• دریافت خون یا فرآورده‌های خونی آلوده
• تاتو یا پیرسینگ با ابزار غیراستریل
• تماس شغلی با خون آلوده
• استفاده از تیغ یا مسواک مشترک در شرایطی که خون وجود داشته باشد
• انتقال جنسی (هپاتیتC کمتر از هپاتیتB است، اما در برخی شرایط امکان‌پذیر است.)

آیا هپاتیت C درمان می‌شود؟

بله. امروزه هپاتیتC در بسیاری از موارد با داروهای ضدویروسی جدید قابل درمان است. دوره درمان معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد و درصد موفقیت درمان بسیار بالا است. البته نوع دارو و مدت درمان باید توسط پزشک تعیین شود.

هپاتیتD

هپاتیتD یا دلتا نوع خاصی از هپاتیت ویروسی است که فقط در افرادی ایجاد می‌شود که به هپاتیتB مبتلا هستند و دلیل آن این است که ویروس هپاتیتD برای تکثیر به وجود ویروس هپاتیتB نیاز دارد.

چرا هپاتیت D مهم است؟ همزمانی هپاتیتD و B می‌تواند بیماری کبدی را شدیدتر کند و خطر سیروز یا نارسایی کبد را افزایش دهد. بنابراین افراد مبتلا به هپاتیت B، باید از نظر هپاتیتD نیز بررسی شوند.

راه انتقال هپاتیتD( مشابه هپاتیتB )

• تماس با خون آلوده
• استفاده مشترک از سرنگ
• رابطه جنسی محافظت نشده
• انتقال از مادر به نوزاد(شیوع کمتر)

هپاتیتE

هپاتیت E یک بیماری ویروسی کبد است که از نظر راه انتقال تا حدی شبیه هپاتیتA است. این بیماری بیشتر از طریق آب آلوده منتقل می‌شود و معمولاً به‌صورت حاد بروز می‌کند.

راه‌های انتقال هپاتیتE

• مصرف آب آلوده
• خوردن غذای آلوده
• رعایت نکردن بهداشت فردی
• در برخی موارد، مصرف گوشت نیم‌پز برخی حیوانات

خطر هپاتیتE در بارداری

هپاتیت E در بیشتر افراد بهبود پیدا می‌کند، اما در زنان باردار، به‌ویژه در سه‌ماهه سوم بارداری، میتواند خطرناک‌تر باشد و احتمال عوارض شدید را افزایش دهد. به همین دلیل زنان باردار باید در مصرف آب و غذای سالم دقت بیشتری داشته باشند!

هپاتیت الکلی

هپاتیت الکلی در اثر مصرف زیاد و طولانی‌مدت الکل ایجاد می‌شود. الکل می‌تواند به سلول‌های کبد آسیب بزند و باعث التهاب شود. اگر این روند ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد کبد چرب، فیبروز، سیروز و نارسایی کبد افزایش می‌یابد. علائم هپاتیت الکلی ممکن است شامل زردی پوست، ضعف، کاهش اشتها، درد شکم، تهوع و کاهش وزن باشد. درمان آن معمولاً با قطع کامل مصرف الکل، تغذیه مناسب و مراقبت پزشکی انجام می‌شود.

هپاتیت دارویی یا سمی

برخی داروها، مکمل‌ها، مواد شیمیایی یا سموم می‌توانند باعث التهاب کبد شوند. حتی بعضی داروهای رایج اگر بیش از مقدار مجاز مصرف شوند، ممکن است به کبد آسیب بزنند. برای مثال، مصرف بیش از حد برخی داروهای مسکن می‌تواند خطرناک باشد. به همین دلیل مصرف خودسرانه داروها، مکمل‌های گیاهی یا داروهای بدنسازی بدون نظر پزشک می‌تواند سلامت کبد را تهدید کند!

هپاتیت خودایمنی

هپاتیت خودایمنی زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول‌های کبد حمله می‌کند. علت دقیق این بیماری همیشه مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و محیطی ممکن است در آن نقش داشته باشند. این نوع هپاتیت معمولاً مزمن است و اگر درمان نشود، می‌تواند باعث آسیب جدی به کبد شود. درمان آن معمولاً با داروهایی انجام می‌شود که فعالیت سیستم ایمنی را کنترل می‌کنند.

تشخیص هپاتیت چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش خون مهم‌ترین روش تشخیص هپاتیت است. پزشک ممکن است موارد زیر را بررسی کند:

• مهمترین مارکرهای ویروسی هپاتیت (شامل آنتی ژن یا آنتی بادی)
• آنزیم‌های کبدی (مانند ALT و AST)
• آزمایش‌های انعقادی(مخصوصا PT)
• بیلی‌روبین

در سایت آسان چکاپ و در صفحه درخواست آزمایش چکاپ امکان ثبت آزمایشات ویژه هپاتیت وجود دارد. اگر در معرض این بیماری هستید یا علائم این بیماری را دارید هرچه سریعتر نسخه خود را ثبت و به آزمایشگاه بروید!

چه کسانی بیشتر در معرض خطر این بیماری هستند؟

برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به هپاتیت قرار دارند. گروه‌های پرخطر شامل موارد زیر هستند:

• افرادی که از سرنگ مشترک استفاده می‌کنند
• افرادی که رابطه جنسی محافظت‌نشده دارند
• نوزادان مادران مبتلا به هپاتیتB
• کارکنان مراکز درمانی در تماس با خون
• افرادی که تاتو یا پیرسینگ در مراکز غیربهداشتی انجام می‌دهند
• بیماران دیالیزی
• افرادی که سابقه دریافت خون در گذشته داشته‌اند
• مسافران به مناطق با شیوع بالای هپاتیتA یا E
• افراد دارای بیماری‌های کبدی

علائم هپاتیت چیست؟

این بیماری بسته به نوع آن، مرحله بیماری و سیستم ایمنی بیمار میتواند طیف وسیعی از علائم را ایجاد کند. ممکن است در مراحل ابتدایی و حتی تا سالها بی علامت یا با سرماخوردگی خفیف بروز کند و به تدریج باعث بروز علائم شدیدتر شود مانند:

• خستگی و ضعف طولانی مدت
• کاهش اشتها، تهوع و استفراغ، کاهش وزن غیرعادی
• درد در قسمت راست بالای شکم
• تب خفیف
• درد عضلات و مفاصل
• زردی پوست و چشم‌ها
• تیره شدن رنگ ادرار و روشن شدن رنگ مدفوع
• خارش پوست

انجام آزمایشات کبدی و هپاتیت را به تأخیر نیندازید!

اگر شما جزو افرادی هستید که در معرض این بیماری هستید و یا علائمی که در بالا ذکر شده را دارید؛ باید هرچه سریعتر آزمایشات مربوط به کبد و هپاتیت را انجام دهید.

درسایت آسان چکاپ (صفحه درخواست آزمایش‌چکاپ )این امکان فراهم شده تا با انتخاب آزمایشات مخصوص هپاتیت نسخه خود را توسط پزشک و با بیمه ثبت نمایید و به آزمایشگاه بروید. همچنین میتوانید با ارسال پیامک به شماره 09930767088 با پشتیبانی سایت ارتباط بگیرید و نسخه دلخواه خود را ثبت نمایید.

سلامت شما اولویت ماست؛ به جای کلینیک تنها با یک کلیک، می‌توانید گام بزرگی در حفاظت از سلامت خود بردارید و از نگرانی‌های آینده جلوگیری کنید. همین حالا نسخه خود را ثبت کنید و آینده‌ای سالم‌تر برای خود بسازید!